2 - ايالات مركزى سپس سفرم را به سوى تهران دنبال مىكنم . در اينجا از دربارى ديدن خواهيم كرد كه مىگويند سابقا از حيث شكوه و جلال با دربار مغول كبير برابرى مىنمود و دولتى خواهيم ديد كه غير از چين هنوز شرقىترين دستگاه مشرق زمين است و شهرى كه وصف و حال اختصاصى پايتختى آسيائى و تجملات اروپائى را توأم دارد و از آنجا راهى كه فقط به نود ميل آن نام راه مىتوان داد ما را به قسمت‌هاى پيوستهء نجد عظيمى مىرساند كه ميزان ارتفاع آن 4000 تا 5000 پا از سطح درياست و اين فلات در قلب ايران واقع شده است و رشته‌هاى جبال الوان آن مانند دندانه‌هاى اره بين دو درياى جنوب و شمال به هم مىپيوندد . در دشت‌هائى با وسعت‌هاى متفاوت كه در پيرامون آن ديده مىشود به صورت شهرهاى وسيع ولى مخروب ، آثار آشكار شكوه و جلال گذشته و طرز حكومت ناهنجار شرم‌آور و انحطاطى داخلى را خواهيم ديد . شهر قم از ماوراى حجاب تعصب و ريخت اسرارآميز خويش زرق‌وبرق گنبدهاى زرين خود را كه بر مزار مقدسان و آرامگاه پادشاهان واقع است نمايان مىسازد . اصفهان با شكستگى كاخ‌هاى ورافتاده و هزاران جريب باغ و بوستان عاطل و پل‌هاى چند طبقه كه روزگارى محل رفت‌وآمد جمعيتى كه بالغ بر 650 هزار نفر بود حاكى از داستان دوره و زمان جالب‌نظر عميق‌تر است . هرچند كه در بازارهاى پرسروصدا و پرآمدوشد آن هنوز هم علايم فعاليت تجارتى و رونق و رواج دادوستدهاى ملل به نظر مىرسد و شيراز كه روزى جلوه‌گاه غزلهاى دلنواز حافظ و حكمت متقن سعدى بود آرامگاه اين شاعران نامى را كماكان نگهبان است و گرامى مىدارد ، ولى باغهاى نشاطانگيز و فواره‌هاى چرخان و عمر و حيات پروانه‌وارش همان راهى را سپرده است كه نغمه‌سرايان مدح و ستايش آن رفته‌اند و حال فقط شبحى از آن باقى مانده است . در جوار اين محل علاوه‌بر اين ويرانه‌هاى اخير در فواصل محدود ضمائمى گويا از آثار باستانى يادگارهاى بسيار نفيس از روزگار قديم‌تر است . در اينجا